Bij de geheime dienst van Bolivia

Woensdag 15 september 1999

In overtreding

Soms kan ik wat oenig zijn. Maar dat ik door mijn oenigheid word aangehouden en mee moet naar de geheime dienst van Bolivia, dat overtreft alles. Dit is wat er gebeurde.

Voordat we doorreizen naar Uyuni is er nog wat tijd om La Paz te verkennen. Heerlijk doelloos struin ik in m’n eentje door de straten en beland al klimmend en dalend op het statige Plaza Murillo. Ik rust er even uit en wanneer ik weer verder wil lopen valt mijn blik op een auto met het kenteken LUL 830. Ik haal m’n fototoestel uit de rugzak en leg ‘m vast. Het is wat flauw maar de behoefte om het te doen is onweerstaanbaar.

Terwijl ik mijn fototoestel weer wegstop komt er een man op me aflopen. Aan z’n gebaren te zien spreekt hij me vermanend toe. Hij is netjes in pak gestoken en dichterbij zie ik dat hij een dopje in z’n oor heeft en een microfoontje op zijn das gespeld. Hij zegt dat ik de auto niet had mogen fotograferen omdat deze tot de beveiliging van een minister behoort. Ik kijk nog eens naar de auto en had kunnen weten dat het een speciaal voertuig is. Het is een splinternieuwe terreinauto met geblindeerde ramen en een magnetisch zwaailicht op het dak. Uit de linkerachterdeur hangt een man, zo te zien ook iemand van de beveiliging.

Ik moet m’n paspoort afgeven, het wordt nauwkeurig bestudeerd. De man loopt met m’n paspoort een gebouw binnen, het ministerie. Intussen let een andere beveiliger, ook met oordop en microfoon, op mij. Maar zonder paspoort kan ik natuurlijk geen kant op. De beveiliger houdt af en toe het microfoontje aan z’n stropdas iets dichter bij z’n mond en spreekt erin. Het gaat over mij, “Holandés” en “foto” zijn woorden die ik opvang. Ik probeer in m’n allerbeste Spaans erachter te komen wat er gaat gebeuren. “Preguntas, questions”, ze willen me ondervragen. De beveiliger vraagt waarom ik de auto fotografeerde en ik zeg ‘m dat het me om de kentekenplaat gaat. Onbegrijpend schudt hij z’n hoofd. Hij is verder vriendelijk en wijst me nog op de minister die naar buiten komt, omringd door de cameraman, de geluidsman en de interviewer van een televisieploeg. Zij mogen alles ongestoord filmen.

De onopvallend geklede man

Daar komt de beveiliger met mijn paspoort weer aanlopen. Naast hem loopt een onopvallend geklede man, overhemd, vrijetijdsbroek en stoere cowboylaarzen. Ik moet met de man mee, hij zal me gaan ondervragen. Ik vraag hem hoe lang het gaat duren, het is nu kwart voor één en om half twee verzamelen we bij het hotel voor vertrek naar Uyuni. Niet meer dat een halfuur, wordt me verzekerd en ik loop met de onopvallend geklede man van het plein af, een straatje in.

“Waar gaan we naar toe?”, vraag ik de man die al evenmin als de anderen Engels spreekt. “Inteligencia”, antwoordt hij, de geheime dienst. Deze onopvallend geklede man is van de geheime dienst. We lopen een oud kantoorgebouw binnen. De portier roept iets tegen me dat ik er niet in mag, maar de onopvallend geklede man zegt dat ik bij hem hoor. Op de eerste verdieping gaan we een kamer in waar ik plaats mag nemen achter een tegen de muur geplaatst bureau. De holle kantoorruimte met stalen meubilair heeft de steriliteit die je bij de geheime dienst verwacht. Het ademt de sfeer van de Koude Oorlog.

De onopvallend geklede man vraagt me m’n rugzak leeg te halen, wat ik natuurlijk spoorslags doe. Alles haal ik eruit, zelfs het piepkleine vakje waarin ik de tickets voor in het plakboek bewaar haal ik leeg. De onopvallend geklede man bestudeert alles minutieus. De brillenkoker gaat open om de inhoud ervan te bekijken, net als het boxje met vochtige doekjes en het zakje muntdrop. Lippencrème, dat kent hij, hij maakt er een smerende beweging mee langs de mond. Als hij iets heeft goedgekeurd schuift hij het naar me toe, ik mag het dan weer in de rugzak stoppen.

Tergend langzaam bladert hij door m’n verzekeringspolis. Alles in het Nederlands, hij kan er niets van begrijpen, maar hij doet erg zijn best om het toch iets te laten lijken. Intussen vraag ik me af wat er gaat gebeuren met de twee volgeschoten fotorolletjes die maar op het bureau blijven staan. Dan is de stapel tickets voor in het plakboek aan de beurt. De onopvallend geklede man bekijkt ze één voor één, ze zijn in het Spaans dus dit begrijpt hij. Hij brengt een schifting aan, één stapeltje houdt hij achter en één stapeltje schuift hij naar me toe. Maar uiteindelijk schuift hij ook het achtergehouden stapeltje naar me toe. De fotorollen krijg ik ook toegeschoven, godzijdank. Tot slot probeert hij een en ander te lezen uit het schrift met dit reisverslag. Als hij de complete inhoud van m’n rugzak heeft bekeken en ik alles weer heb teruggestopt gaat de man de kamer uit. Het in inmiddels kwart over één geweest.

Een ongemakkelijk verhoor

De onopvallend geklede man komt terug met een andere man, groot, grijze lokken en netjes in pak gestoken. De man oogt vriendelijk. Hij is erbij gehaald voor de ondervraging want hij spreekt een beetje Engels. Hij begint met de standaardvragen, waar ik vandaan kom, wat ik in Bolivia kom doen en sinds wanneer ik in Bolivia ben. Mijn antwoorden herhaalt hij in het Spaans zodat de onopvallend geklede man ze in zijn kladblokje kan noteren.

Dan komt de hamvraag. Waarom heb ik een foto gemaakt van de auto van de beveiligingsdienst van de minister? Ik zeg dat het me om de nummerplaat ging, “it is a funny word in Dutch”. De onopvallend geklede man schrijft het kenteken op, de man met de grijze lokken vraagt me wat het dan betekent in het Nederlands. “Dick”, zeg ik, maar hij begrijpt me niet en ook “penis” doet het kwartje niet vallen. Dan wijs ik op m’n kruis en begint de man met de grijze lokken het door te krijgen. “Female?”, vraagt hij, waarop ik het hoofd schudt en zeg “male genitals”. Glimlachend vertaalt hij het in het Spaans voor de onopvallend geklede man. Ook die moet er wel om lachen en hij wil nog weten of het getal op het kenteken er iets mee te maken heeft. Nee, het gaat alleen om de drie letters l-u-l. Met duim en wijsvinger een paar centimeter van elkaar grapt hij naar de man met de grijze lokken, volgens mij legt hij een verband tussen de lengte van het woord en de lengte van dat wat het betekent.

De man met de grijze lokken legt me uit dat ik iets gedaan heb wat niet mag. Hij vergelijkt het met het fotograferen van de beveiligingsdienst van de koningin van Nederland en vraagt me of ik dat begrijp. Ik knik schuldbewust. Het is inmiddels half twee geweest en ik zit het meeste in over de reisgenoten die nu op me staat te wachten. De bus naar Uyuni vertrekt om twee uur. De man vraagt me of ik het woord “lul” kan aanwijzen in mijn woordenboekje, dat ik voor het gemak nog niet had teruggestopt in de rugzak. Ik zoek en zeg ‘m dat de kans klein is dat het erin staat, “it is a dirty word”. Het is inderdaad niet terug te vinden.

Interpol

De heren zijn nog niet klaar met me. Het filmpje met daarop de strafbare foto moet worden ontwikkeld. De onopvallend geklede man gaat me voor naar een fotozaak om de hoek. Ik moet er m’n fototoestel inleveren en vijf dollar betalen. Na wat gesputter vanwege het hoge bedrag en mag ik ook twintig bolivianos betalen, ongeveer zeven gulden. Ik krijg m’n fototoestel terug met een vers rolletje erin. De onopvallend geklede man wil wachten tot de foto’s zijn ontwikkeld, het is een halfuurservice. Ik zeg ‘m nog eens dat er mensen op me wachten en dat ik over een paar dagen terugkom in La Paz, dan kunnen we de foto’s ophalen. Hij begrijpt me en laat het fotorolletje achter onder de naam van “inteligencia”.

We lopen terug naar het kantoor van de geheime dienst voor m’n paspoort. Dat krijg ik, ik zou nu als de bliksem naar het hotel kunnen, maar de onopvallend geklede man maant me op een stoel te gaan zitten wachten. Hij verdwijnt en is voor m’n gevoel eindeloos weg. Wanneer hij terugkomt, brengt hij me vervolgens naar een ander kantoor. Boven de deur staat “Interpol” in grote geprinte letters op kettingpapier en in het kantoor zit de man met de grijze lokken. Hij legt me uit dat ik pas weg kan als de minister mijn foto heeft gezien.

Ongeduldig maar kalm vraag ik of ik naar het hotel kan bellen, om de anderen te laten weten waar ik ben. Terwijl de man met de grijze lokken rustig verder leest in z’n krantje met pronte tieten in full color op de achterpagina, zoekt de onopvallend geklede man het nummer van het hotel op en belt. Hij krijgt geen contact met het hotel. Ook een volgende poging even later mislukt. Balend zit ik weer te wachten, tot de minister mijn foto’s heeft bekeken. Het is vijf voor twee, ik zeg nog eens tegen de man met de grijze lokken dat m’n bus naar Uyuni zo vertrekt en dat ik over vier dagen weer terug ben ik La Paz. Hij kijkt even op van z’n krant, zegt wat tegen de onopvallend geklede man en zegt dan tegen me dat ik kan gaan. Wanneer ik weer terug ben in La Paz moet ik me komen melden.

De verlossing

De onopvallend geklede man loopt met me mee naar het hotel. Daar staan ze al voor de deur op de uitkijk. De man van de geheime dienst doet het hele verhaal aan de receptionist van het hotel. Liesbeth probeert zich er ook mee te bemoeien maar met haar wil hij blijkbaar niet spreken. Hij schrijft wat gegevens op een briefje voor de receptionist. Aanstaande maandag moet ik me bij hem op kantoor komen melden. Ik schud hem de hand en als hij het hotel heeft verlaten gniffelt de receptionist hoofdschuddend naar me. Ook hij heeft het hele lul-verhaal gehoord.