Olympia

Olympia

Historische achtergrond

Olympia is de heilige grond waar in 776 v.C. de allereerste Olympische Spelen werden georganiseerd. Vanaf dat moment zijn in Olympia elke vier jaar de Spelen gehouden tot circa 400 n.C., een onvoorstelbare tijdspanne van 1200 jaar. Om het in perspectief te plaatsen: de moderne Olympische Spelen worden sinds 1896 gehouden en omvatten nog geen 130 jaar.

De Olympische Spelen waren met recht heilig, want ze werden gehouden ter ere van de Griekse oppergod Zeus. De sport ging gepaard met de nodige religieuze ceremonies en offers. De omvang en rijkdom van de tempels in Olympia is veelzeggend. Sport was religie. Daaraan kwam een einde in de laatste edities van de antieke Olympische Spelen, door de opkomst van het christendom. Het vereren van Griekse goden was in de ogen van de christenen heidens en werd verboden.

Opgravingsterrein

In grote groepen staan bezoekers uit de hele wereld voor de ingang van het opgravingsterrein. Alles is strak georganiseerd. Gidsen delen toegangskaartjes en stickers met een nummer uit aan de mensen in hun groep. De gidsen krijgen een groot plastic bord mee met hetzelfde nummer erop, zodat de groep hen gemakkelijk kan volgen. Met de tickets die we al bij het Archeologisch Museum hebben gekocht, passeren we soepel de groepen en de kaartcontrole.

Gymnasion

Het Gymnasion is het trainingscomplex voor de atleten. Oorspronkelijk was het alleen een sportveld met dezelfde omvang als het stadion. In de loop der tijd zijn er aan alle vier zijden overdekte zuilengalerijen gebouwd. Er staan nu alleen nog sterk verweerde overblijfselen van de zuilen ten oosten en zuiden van het Gymnasion. Van de noordelijke galerij is een klein gedeelte teruggevonden aan de overkant van de provinciale weg. De westzijde is waarschijnlijk ooit weggespoeld door een overstroming van de rivier.

Gymnasion, archeologische opgravingen van Olympia

Palaistra

Pal naast het Gymnasion ligt de Palaistra, dat ook deel uitmaakt van het trainingscomplex. Letterlijk betekent het worstelplaats, maar de Palaistra werd ook gebruikt om te trainen in boksen en verspringen. Dat laatste deden de Grieken vanuit stand met halters in hun handen, niet met een lange aanloop zoals tegenwoordig. De contouren van de vierkante Palaistra met zuilengangen en kamers rondom zijn goed herkenbaar. Dankzij restauratie staan er deels complete zuilen.

Ineens klinkt er een snerpende uithaal van een scheidsrechterfluit. Een bewaker heeft een overtreding opgemerkt. Een man van middelbare leeftijd met een allesbehalve atletisch figuur staat op het stompje van een eeuwenoude zuil. Lachend poseert hij voor een foto.

Palaistra, archeologische opgravingen van Olympia

Werkplaats van Pheidias

In deze werkplaats is één van de zeven wereldwonderen geschapen. De beeldhouwer Pheidias maakte er omstreeks 430 v.C. het enorme cultusbeeld van Zeus. Zittend op een troon raakte de kruin van het beeld bijna het 13 meter hoge dak in de Tempel van Zeus.

Het beeld van Zeus bestaat niet meer. Na de laatste Olympische Spelen is het naar Constantinopel overgebracht. Daar is het later door een brand verloren gegaan. Op de fundamenten van de werkplaats van Pheidias is in de 4e eeuw n.C een basiliek gebouwd. Die mix van antieke werkplaats en basiliek is terug te zien in de hedendaagse restanten. Heel toepasselijk wordt er in de werkplaats nog steeds gewerkt, nu aan de restauratie.

restauratiewerk in de werkplaats van Pheidias

Leonidaion

De meeste bezoekers van de Olympische Spelen moesten ergens buiten het terrein hun kamp opslaan. De enkele hotels in Olympia waren alleen weggelegd voor de meest welvarende bezoekers. Het Leonidaion is het grootste en meest luxueuze hotel van Olympia. De kamers zijn gesitueerd rond een binnentuin, waar de gasten zich in alle rust konden afzonderen van de meute.

Leonidaion, archeologische opgravingen van Olympia

Bouleuterion

Het Bouleuterion is het raadshuis waar de Olympische Raad zetelde en het bestuur voerde over Olympia. Hier werden de officiële vergaderingen gehouden, moesten atleten zich inschrijven en konden atleten beroep aantekenen tegen beslissingen van de scheidsrechters. Maar de Olympische Raad besloot bijvoorbeeld ook over wat er in Olympia werd gebouwd en voor wie er standbeelden werden opgericht.

Bouleuterion, archeologische opgravingen van Olympia

Tempel van Zeus

De Tempel van Zeus was het belangrijkste en meest indrukwekkende bouwwerk van Olympia. Imposant groot en rijkelijk gedecoreerd. De tempel was gebouwd uit lokaal kalksteen, afgewerkt met wit stuco om het op marmer te laten lijken. Gedurende bijna 900 jaar heeft de tempel in volle glorie dienst gedaan tijdens de Olympische Spelen. Daarna is het in 426 n.C. in brand gestoken in opdracht van de Romeinse keizer Theodosius II. Verzwakt door die brand is de tempel bij latere aardbevingen volledig ingestort.

Een aantal pilaren liggen op de grond als omgevallen stapels damstenen. De afzonderlijke schijven zijn grotendeels intact en maken nog steeds indruk door hun gigantische omvang. Eén zuil is weer opgebouwd en gerestaureerd, om zo een impressie te geven van de grootte. Ga ook zeker langs het Archeologisch Museum om de Tempel van Zeus te doorleven. Daar zijn de marmeren beeldhouwwerken uit de topgevels gereconstrueerd uit de gevonden brokstukken.

omgevallen zuilen van de Tempel van Zeus in Olympia

Monument van de Ptolemaeïsche dynastie

Tussen de brokstukken van Olympia staat ineens een volledig gerestaureerde zuil. Hij steekt fier boven de ruïnes uit, alsof het een op zichzelf staand gedenkteken is. De pilaar was echter onderdeel van een groter monument, gefinancierd door en ter ere van de Ptolemaeïsche dynastie. Het bestond uit twee van zulke zuilen met daarop standbeelden van Ptolemaeus II en Arsinoë II, koning en koningin van Egypte. Dat is nogal onbeschaamd in een heiligdom dat bestemd is voor het vereren van de Griekse goden. Mogelijk heeft het sponsoren van de bouw van de Palaestra geleid tot dit eerbetoon.

monument van de Ptolemaeïsche dynastie

Krypte

Het is een komen en gaan van bezoekers in de Krypte, de tunnel met boog die toegang geeft tot het stadion. Dat was tijdens de antieke Olympische Spelen niet het geval. De tunnel was uitsluitend voor atleten, priesters en officials. Aan de vorm van de bovenste rij stenen is te zien dat de doorgang destijds volledig overkapt was.

de Krypte, de toegang tot het stadion in Olympia

Stadion

De elegante eenvoud van het stadion is een groot contrast met de pracht en praal in de rest van Olympia. Het is een rechte loopbaan met stenen drempels als start- en finishlijn op 600 voet van elkaar, zo’n 200 meter. Die sprintafstand werd stadion genoemd en is de oudste Olympische atletiekdiscipline. Rond de loopbaan zijn simpelweg hellingen voor het publiek, deels natuurlijk en deels aangelegd, die opgaan in het golvende landschap van de Peloponnesos.

Met historisch besef is het stadion van Olympia in 2004 gebruikt tijdens de Olympische Spelen van Athene, voor de wedstrijden kogelstoten.

het stadion van Olympia

Nymphaion

Het Nymphaion is een grote barokke fontein die dateert uit de Romeinse periode. De fontein is rond 150 n.C. gebouwd, nadat er een aquaduct was aangelegd vanuit de heuvels naar Olympia. Door dat aquaduct was er tijdens de drukbezochte Olympische Spelen eindelijk een fatsoenlijke watervoorziening.

Van het Nymphaion resteert niet veel meer dat een halfrond fundament tegen de Kronos-heuvel. Een deel van de marmeren beelden van de fontein – waaronder een stier – staan in het Archeologisch Museum van Olympia.

Nymphaion, archeologische opgravingen van Olympia

Tempel van Hera

De Tempel van Hera is gebouwd omstreeks 600 v.C. Het is de oudste tempel van Olympia en één van de oudste van Griekenland. Oorspronkelijk was het een tempel voor Zeus en Hera samen, totdat er een nog imposantere nieuwe tempel werd gebouwd louter voor Zeus. De Tempel van Hera staat er opgeruimd bij. De restanten van muren en zuilen staan keurig op hun plek. Je mag zelfs door de buitenste zuilengalerij van de tempel wandelen, een stille sensatie.

Tempel van Hera, archeologische opgravingen van Olympia

Philippeion

Het Philippeion is in 338 v.C. opgericht door koning Philippos II van Macedonië en afgemaakt door zijn zoon Alexander de Grote. Het monument is een votiefoffer aan Zeus voor sportieve en militaire successen. Maar met standbeelden van Philippos II, Alexander de Grote en enkele familieleden is het tevens een monument van zelfverheerlijking.

De drie elegante zuilen van ronde monument springen in het oog. Het Philippeion is deels gerestaureerd in 2004/2005, ter ere van de Olympische Spelen in Athene. Voor die restauratie heeft het Pergamonmuseum in Berlijn onderdelen van het bouwwerk teruggegeven aan Olympia.

Philippeion, archeologische opgravingen van Olympia

Archeologisch Museum

Het Archeologisch Museum is een verlengstuk van het opgravingsterrein. Het staat vol vondsten die te delicaat zijn om tussen de ruïnes tentoon te stellen. De collectie is overweldigend, van gereedschap uit de werkplaats van Pheidias tot grote marmeren sculpturen. Hier een kleine greep uit de hoogtepunten in het museum.

Tempel van Zeus

Centraal in het museum is een grote zaal waar de topgevels van de Tempel van Zeus zijn gereconstrueerd uit de gevonden brokstukken. Op de ene gevel wordt woest gevochten, het staat symbool voor de Griekse vrijheidsstrijd tegen de Perzen. Op de andere gevel gaat het er kalmer aan toe, het is een tafereel voor de start van de paardenrennen. Het is bijzonder om als bezoeker de rijk gedecoreerde sculpturen van zo dichtbij te aanschouwen. Dat konden de oude Grieken niet, toen de gevels nog op de hoge tempelzuilen rustten.

topgevel van de Tempel van Zeus in het Archeologisch Museum van Olympia
strijdgewoel op de topgevel van de Tempel van Zeus

Bronzen voorwerpen

Eén zaal is gevuld met een overvloed aan bronzen voorwerpen, in allerlei soorten en maten. Ze dateren uit de archaïsche periode, de eerste eeuwen waarin de Olympische Spelen werden gehouden. Het zijn prachtige decoratieve kunstvoorwerpen en volgens de historici allemaal offers ter ere van Zeus. Erg intrigerend is een vitrine vol griffioenen. Ze zijn heel levendig verbeeld, alsof ze ooit echt hebben bestaan. Een opvallend vrolijke verschijning is de buste van een vrouw met vleugel. Het lijkt of ze lachend haar spierballen rolt.

bronzen griffioenen in het Archeologisch Museum van Olympia
vrolijke bronzen vrouw met vleugel in het Archeologisch Museum van Olympia

Nike van Paionios

Ook zonder gezicht en zonder vleugels is het standbeeld van Nike een zwierige verschijning. Het iconische beeld van de godin van de overwinning is gemaakt door de beeldhouwer Paionios. Nike stond op een prominente plaats bij de Tempel van Zeus, op een negen meter hoge sokkel. Het onderste deel van die opvallende driehoekige pilaar is te zien op het opgravingsterrein.

Nike van Paionios in het Archeologisch Museum van Olympia

Beelden van Nymphaion

Ja, er stroomde water in de fontein, maar het Nymphaion was vooral ook een beeldengalerij. In een halve cirkel rond de fontein stonden twee verdiepingen met standbeelden. Boven stonden beelden van Herodes Atticus, de initiatiefnemer van vet aquaduct, en zijn familie. De onderste verdieping was voor beelden van drie Romeinse keizers en hun familie. Midden in de fontein stond het standbeeld van een stier. De tekst op de stier vertelt dat de fontein is gewijd door Regilla, vrouw van Herodes Atticus en priesteres van Demeter. Uiteraard is de fontein gewijd aan oppergod Zeus.

In het museum staan een aantal van de beelden uit het Nymphaion, met de stier toepasselijk midden in de zaal.

de stier an andere beelden uit het Nymphaion

Waterspuwers

Op een doodlopende buitengalerij naast het museum staan grote stukken die de collectie niet hebben gehaald. Ze staan er verweesd bij, de verzadigde bezoekers hebben er geen aandacht voor. Toch ligt er zomaar een rijtje leeuwenkoppen, die als waterspuwers zorgden voor stijlvolle afwatering op het dak van de Tempel van Zeus.

waterspuwers van de Tempel van Zeus

Praktische informatie

  • Op de website van het Archeologisch Museum van Olympia staat alle praktische informatie voor een bezoek aan zowel museum als opgravingsterrein, zoals openingstijden en tarieven. Ook is er achtergrondinformatie te vinden over de collectie van het museum. Op de website van Hellenic Heritage is de brochure van Olympia te downloaden, met informatie over de opgravingen en het museum.
  • Er zijn twee parkeerterreinen voor bezoekers van Olympia, één aan zuidrand en één aan de oostrand van het dorp. Het zuidelijke parkeerterrein is blijkbaar het startpunt voor groepen, want het stond vol met tourbussen. Wij zijn doorgereden naar het oostelijke parkeerterrein en daar was het ruimer en rustiger. Parkeren is overal gratis.
  • Een prettige bijkomstigheid van het oostelijke parkeerterrein is dat je eerst langs het Archeologisch Museum loopt en daar je ticket kunt kopen. Dat is rustiger dan de kaartverkoop bij het opgravingsterrein, tussen de busladingen bezoekers.
  • Eén ticket geeft toegang tot zowel het opgravingsterrein als het Archeologisch Museum. Let wel op dat je beide slechts eenmaal kunt betreden. Bij de toegang wordt gecontroleerd of het ticket niet al eerder is gebruikt. Met het ticket kunnen nog twee musea worden bezocht: één over de historie van de antieke Olympische Spelen en één over de historie van de opgravingen. Beide liggen naast het zuidelijke parkeerterrein.
  • Aan het pad tussen opgravingsterrein en Archeologisch Museum ligt een café met een goddelijk terras onder de bomen. Maar wees gewaarschuwd. Nergens worden prijzen vermeld en dat is met een reden. De reviews op Google spreken boekdelen. Voor één drankje kunnen we ons wel over de hoge prijzen heen zetten, want wat zit het er heerlijk.

Bronnen

De meeste informatie in deze blog is gebaseerd op twee uitgebreide bronnen.

  • Ancient Olympics van de KU Leuven. Naast informatie over de opgravingen, geeft de website ook veel achtergronden over de antieke Olympische Spelen en sporten in het oude Griekenland. En dat alles fijn in het Nederlands.
  • Odysseus van het Griekse Ministerie van Cultuur en Sport. Deze website bevat erg uitgebreidere informatie over met name de historie van de bouwwerken op het opgravingsterrein van Olympia.

Aanvullend bronnen:

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *