Dinsdag 18 juni 2002
Spaanse les van Gerardo
De uitkomst van de toets gisteren is dat ik privéles krijg van Gerardo. We schuiven het bureautje dat op mijn slaapkamer staat van de muur en gaan beide op een witte campingstoel aan een kant van het bureau zitten. Mijn slaapkamer is prettig om te slapen, maar niet fijn als leslokaal. Er komt nauwelijks daglicht binnen door het glasloze raamkozijn tussen de slaapkamer en de gang, waarin tot ooghoogte een schilderij is geplaatst tegen inkijk. Gerardo spreekt tijdens de les alleen Spaans met me, eerst duidelijk verstaanbaar, later in zijn enthousiasme steeds sneller en minder gearticuleerd. Of ligt het aan mij en raak ik verzadigd? Gerardo vertelt lachend uitgebreide anekdotes over leerlingen die de Spaanse woorden voor vijftien en vijfhonderd door elkaar haalden, of de woorden voor schoon en vies. Ik laat ‘m lekker vertellen, luisteren gaat gemakkelijker dan zelf praten.
Na de les ga ik met mijn aantekeningen in de tuin van de universiteit zitten, tegenover het huis van Onelio en Xiomara. In mijn eigen tempo herhaal ik de stof, veelvuldig afgeleid door het kleins dat er om me heen gebeurt. Groepjes studenten die met boeken en schriften onder de arm staan te praten, stelletjes die vinger aan vinger voorbij komen slenteren, twee mannen en een vrouw die in een geparkeerde glimmend zwarte Amerikaanse slee met vleugels zitten, met de autoradio aan en een elleboog uit het raampje leunend.
Dansen in de woonkamer van Vladimir
Er is grote belangstelling voor de salsales, die aan het begin van de middag wordt gegeven. Pieter, Gaytrie, Berry en Diana gaan mee en ook de Amerikaanse Michelle, die al langer in Havana is en bij Gaytrie in huis ‘woont’. Onelio geeft ons een adres mee, het is vijf minuten lopen. We kloppen aan op de hoge houten deur en een grijze man met alleen een sportbroekje en slippers aan doet open. Hij laat ons binnen in wat zijn woonkamer is, een voornamelijk lege ruimte met in een hoek wat meubilair: twee eenvoudige schommelstoelen – metalen frames met een soort waslijndraad als zitting –, een klein dressoir en een televisietoestel. Op de vloer liggen antieke tegels, wat de ruimte geschikt maakt om te dansen.
De man loopt een gang achter de woonkamer in om Vilma, de salsalerares, wakker te maken. Hij komt terug en gaat in een van de schommelstoelen zitten. Het is een tengere man, maar met een rond, gezet buikje. Hij heeft een bleke huid die door zijn leeftijd slap hangt en op zijn borst groeien grijze krullen. Terwijl we wachten tot Vilma klaar is, vertelt hij dat hij Vladimir heet en van origine Tsjech is. Begin jaren zestig is hij voor zijn werk naar Cuba gekomen en blijven hangen vanwege een vrouw, met wie hij nog steeds getrouwd is.
Met slaperige ogen komt Vilma de kamer binnen, een heel iel meisje met een grote dos geblondeerde krullen, en begint de les. De dansbewegingen die ze maakt zijn minimaal, maar het resultaat oogt geweldig. Heel anders dan de bewegingen die wij haar nadoen. Anatomisch doen we hetzelfde, maar het mist de subtiliteit die het sexy maakt. Diana heeft een afwijking aan haar been, waardoor ze al moeilijk loopt, en maakt robotachtig schokkende danspassen. Berry danst op badslippers volgens een geheel eigen maat. Ook als we ter oefening gezamenlijk met de muziek meeklappen, valt hij consequent te laat in.
Na de salsales loop ik bij huis langs voor mijn rugzak. In de woonkamer zit Onelio gezellig te praten met drie soldaten in legergroen tenue, die naast elkaar op de bordeauxrode bank zitten. Twee mannen en een vrouw, met elk een blikje Cristal bier in de hand. Ik groet hen, stop op mijn kamer wat spullen in mijn rugzak en loop door de woonkamer terug naar buiten. Wat zou ik graag weten wat ze daar aan het bespreken of aan het regelen zijn.
Wegdromen met Vilma
Vilma heeft ons uitgenodigd om vanavond naar het fort te gaan voor het traditionele kanonschot dat dagelijks om negen uur wordt afgevuurd, ooit ten teken dat de stadspoorten werden gesloten. We verzamelen bij het huis van Vladimir en wandelen naar hotel Habana Libre, waar Vilma twee ruime, met leer beklede zwarte Nissans voor ons regelt. Vilma is eigenlijk danseres en actrice, maar ze geeft salsalessen om in haar levensonderhoud te kunnen voorzien. Morgen kan ze ons geen salsales geven, omdat ze dan meedoet aan tv-opnamen met Polo Montañez, een beroemde Cubaanse zanger. Ze laat een fotomapje zien met haar portfoliofoto’s en foto’s van de opnamen van een Franse film, in Pinar del Río, waar Vilma in een 18e-eeuwse jurk op staat. Ook Polo Montañez staat op de foto’s van de filmopnamen, een echte guajiro met cowboyhoed en gitaar.
Vilma heeft een expressief gezicht met donkere wenkbrauwen en dromerige ogen. Op een enkele foto staat Vilma met haar natuurlijke donkere haarkleur, zonder krulletjes. Eigenlijk vindt ze dat mooier, maar met haar geblondeerde krullen komt ze gemakkelijker aan opdrachten. Tijdens de salsalessen kwam ze wat pinnig en kortaf over, ongeduldig wanneer we haar instructies niet direct konden volgen. Deze indruk werd versterkt doordat haar Engelse woordenschat zich voornamelijk beperkt tot korte commando’s. Like this als je het goed deed, you very bad als het niet naar haar zin was, sit, back om ons in een richting te dirigeren. Ze mocht het van ons ook in het Spaans doen, maar wilde graag haar Engels op ons oefenen. Bij het laten zien van haar foto’s lacht ze verlegen een brede lach. Er komt een fonkeling in haar ogen, al blijft de dromerige blik. Vilma gaat voorin zitten naast de taxichauffeur en vindt tussen zijn verzameling cd’s een cd van Polo Montañez. Ze zet de muziek luid op, heerlijke vette salsa. Haar blonde krullendos wappert mee op de muziek, in de wind van het open autoraam.
Zowel Cubanen als toeristen drommen om de afzetting rond het kanon. Een paar minuten voor negen horen we een omroeper door het fort schallen en even later zien we de soldaat in een ouderwets uniform met een fakkel naar het kanon lopen, op enige afstand gevolgd door een klein peloton in soortgelijke uniformen. Twee soldaten stampen het kruit aan, een derde goochelt wat met het kanon. Videocamera’s worden boven de hoofden gehouden, fototoestellen flitsen, allemaal om dit ‘authentiek spektakel’ voor later vast te leggen en thuis te kunnen laten zien. Floeoeoep! Het afvuren van het kanon klinkt als het uit de fles schieten van een stevige vuurpijl. Geen oorverdovende knal. De ceremonie is direct afgelopen.